Opmerking

Dit multimediaverhaal gebruikt video- en audioclips. Ga na of uw luidsprekers ingeschakeld zijn.

Gebruik het muiswiel of de pijltoetsen op uw toetsenbord om tussen pagina’s te navigeren.

Vegen om tussen pagina‘s te navigeren

Hier gaan we

10 miljard mensen voeden

Logo http://verhalen.canvas.be/10-miljard-mensen-voeden

intro

0:00
/
0:00
Start video now

Ga naar de eerste pagina
Halverwege deze eeuw leven er bijna 10 miljard mensen op aarde. Hoe zullen we die ooit kunnen voeden?

Het klopt natuurlijk dat we veel voedsel verspillen. Maar als wij in het rijke Westen allemaal netjes ons bord leegeten, zorgt dat er nog niet voor dat arme Indiërs meer rijst hebben. En dus zijn overal ter wereld wetenschappers op zoek naar nieuwe manieren om voedsel te produceren.
Ga naar de eerste pagina

precisielandbouw

Veel verspilling van voedsel is een gevolg van inefficiëntie bij de productie. Vruchten worden geoogst voor ze rijp zijn, omdat nu eenmaal niet elke appel even snel rijp wordt als elke andere appel. Daarom is precisielandbouw een wetenschappelijk hot topic. In de toekomst zullen boeren elke plant apart kunnen bemesten, bewateren, verzorgen en oogsten dankzij een batterij aan sensoren, drones en gps-gestuurde machines.
Ga naar de eerste pagina

Jeroen Buyse trekt naar een boerderij waar die futuristische toekomst vandaag al wordt uitgetest.

0:00
/
0:00
Start video now

Ga naar de eerste pagina

Stadslandbouw

Binnenkort zal twee derde van de wereldbevolking in steden wonen. Zou het dan niet veel logischer zijn om in de steden te gaan boeren? Met boerderijen in torens in plaats van op uitgestrekte velden? In principe kan dat, want in zo’n toren kan je een plant alles geven wat ze op een veld krijgt. Op één uitzondering na: zonlicht. Maar misschien kunnen lampen een oplossing bieden?
Ga naar de eerste pagina
0:00
/
0:00
Start video now
Ledlampen bieden heel wat praktische voordelen tegenover de oude natriumlampen:

- minder warm
- beter te richten
- minder verbruik

Ga naar de eerste pagina
Bovendien kan men met gekleurde leds de groei van planten gaan beïnvloeden.
Ga naar de eerste pagina
0:00
/
0:00
Start video now

Ga naar de eerste pagina

Zeebouw

Het oppervlak van onze planeet bestaat voor 71% uit zeeën en oceanen. Die leveren ons al vis en schaaldieren uiteraard. We dreigen zelfs de boel leeg te vissen.

Maar misschien kunnen we wel een veel duurzamer en erg voedzaam ingrediënt kweken in het zoute zeewater.
Ga naar de eerste pagina
0:00
/
0:00
Start video now

Ga naar de eerste pagina

Vleeskweek

Vlees blijft echter een enorm probleem. Geen enkele andere voedingsstof legt zo’n zware druk op het milieu. En toch blijven mensen vleeseters.

Het was dat ook niet toevallig dat de Nederlandse professor Mark Post wereldnieuws haalde met zijn hamburger uit een proefbuis.

Was dat een eenmalige stunt? Niet echt: Posts labo draait op volle toeren, en in Wetenschap redt de wereld onthult hij dat proefbuisvlees binnen de 7 jaar in de supermarkt zal liggen.
Ga naar de eerste pagina
0:00
/
0:00
Start video now

Ga naar de eerste pagina

Gesloten voedselsystemen

Misschien dat we in de toekomst wel geen extra voedsel meer nodig hebben.

In een perfect gesloten voedselsysteem worden voedselafval en uitwerpselen opnieuw omgezet in voedsel, zuurstof en water zonder dat ook maar iets verloren gaat.

Siegfried Vlaeminck, een landgenoot die werkt aan het Europese ruimte-agentschap ESA doet onderzoek naar dergelijke systemen om bemande Marsreizen mogelijk te maken.
Ga naar de eerste pagina
0:00
/
0:00
Start video now

Ga naar de eerste pagina

Zit je nog met vragen?

Gaan we met high tech oplossingen zoals verticale landbouw en gesloten circuits de wereldbevolking voeden? Of kunnen we beter gewoon wat minder eten?

Na de uitzending kon je online vragen stellen aan professoren Leo Marcelis ( hoogleraar Tuinbouw en Productfysiologie bij Wageningen Universiteit), Siegfried Vlaeminck (bio-ingenieur milieutechnologie en docent/gastdocent in Antwerpen en Gent) en Annemie Geeraerd (KU Leuven, bio-ingenieur met specialisatie in voedselveiligheid en duurzaamheid en coördinator van Ethics@Arenberg)

Hieronder kan je het resultaat van dat debat lezen:


Je hoort vaak: “De tomaten uit een natuurlijke moestuin smaken zoals ze in mijn jeugd smaakten. Die uit de supermarkt smaken naar niks.” Wat kunnen we van de smaak verwachten als we het helemaal wetenschappelijk aanpakken?

Annemie Geraerd: Er is onderzoek gedaan naar welke aroma's uit tomaten uit de tuin "gesmaakt" worden. Er worden elk jaar nieuwe variëteiten getest en geklasseerd naar smaakprofiel.

Leo Marcelis: En met onze proeven met ledlicht slagen wij er ook in om de smaak van moestuingroenten te evenaren én zelfs te overtreffen.



Stuurt de wetenschap ons niet erg ver weg van de natuur met kunstvlees, kasplanten en ruimtereizen?

Annemie Geeraerd: Landbouw en natuur hoeven geen tegenstelling te zijn, maar je moet wel beseffen dat de minste landbouwactiviteit per definitie tegennatuurlijk is. Als men dan niet wil moeten we terug naar het zeer eentonige dieet van de jager-verzamelaar.

Ons verlangen naar een terugkeer naar de weelderige natuur is trouwens heel mooi uitgewerkt in het boek "Hamburgers in het paradijs" van Louise Fresco, ik kan het echt aanbevelen.

We moeten ons ook afvragen hoe natuurlijk onze huidige biefstuk is. Dit is niet meer afkomstig van de oeros van wie onze runderen afstammen.

De huidige Belgische blauwwit koeien met de fijnste stukken biefstuk kunnen niet meer zelfstandig kalveren, ze zijn het gevolg van een genetische mutatie die tot overbespiering leidt en die pas stand hield toen dierenartsen massaal keizersnedes begonnen uitvoeren.

Begrijp me niet verkeerd: ik verorber met plezier een filet pur met frietjes, maar het is geen "natuurlijk" vlees.

Bovendien kan de wetenschappelijke benadering van voedselproductie er mogelijk net voor zorgen dat haar milieu-impact blijft dalen.

Siegfried Vlaeminck: En de duurzaamheid van de huidige voedselketen lijkt me ook een misvatting. Deze is bijvoorbeeld verantwoordelijk voor een derde van de broeikasgasemissies en consumeert 70% van het zoet water voor irrigatie.

De meest vervuilende voeding (met name vlees) is momenteel heel goedkoop. Ik denk dat kweekvlees een opstap kan zijn naar minder vervuilend vlees, maar hopelijk niet meer dan een tussenfase is. Want voedselproductie kan nog veel goedkoper en compacter, bijvoorbeeld mbv insecten en bacteriën. Naar sociale acceptatie is er daar weliswaar nog wat werk aan de winkel, veel mensen houden nog steeds sterk vast aan 'hun' stukje vlees.

Annemie Geeraerd: Ik zie zeker een rol voor insecten. zeer efficiënt in energieconversie en lage milieu-impact. Alle kosten en baten zijn momenteel nog niet gekend maar onderzoek is lopende (ik heb zelf een kleine rol in een project rond veiligheid van insecten, bijvoorbeeld, naar microbiologische contaminatie)



Is het al bewezen dat gekweekt vlees biotisch OK en zonder neveneffecten is ?

Annemie Geeraerd: Nee, dat is nog niet aangetoond. Dergelijk vlees zou door een zogenaamd EU Novel Food erkenning heen moeten en dat is niet eenvoudig. Je kan namelijk moeilijk formeel aantonen dat iets geen schadelijke effecten heeft.



Kan standslandbouw ooit (op grote schaal) economisch rendabel worden? Is standsoppervlakte niet te duur om als landbouwgrond te dienen?

Leo Marcelis: Velen beginnen relatief klein en dat lijkt me niet verkeerd om er zo eerst voldoende ervaring mee op te doen. maar dit gaat verder dan alleen zelfbedruiping.

Je kan natuurlijk een moestuin in je logeerkamer inrichten maar er zijn nu al bedrijven die planten in gebouwen telen. Op dit moment moeten we vooral zoeken naar producten of concepten met toegevoegde waarde. dan is er economische winst mogelijk.



We zagen in de aflevering de vooruitgang die jullie boekten met licht en planten. Is er ook een afdeling die de interactie van licht op dieren/mensen bestudeert?

Leo Marcelis: Er zijn ook groepen zijn die naar effecten van licht op dieren en mensen kijken. Licht heeft bijvoorbeeld ook invloed op smaakbeleving. Dit is onder andere in het 'Restaurant van de toekomst' in Wageningen onderzocht.

Annemie Geeraerd: en van licht is ook geweten dat het een welzijnseffect heeft (of stressfactor indien verkeerd gebruikt) van bijvoorbeeld varkens



Hoe ver staat de praktische toepassing van de cyclische productie? Waar wachten we nog op?

Siegfried Vlaeminck: we hebben momenteel toch nog heel wat onderzoeksmiddelen nodig om dit systeem effectief naar de ruimte te sturen. Het afstemmen van alle verschillende compartimenten op elkaar is op het niveau van procesautomatisatie en -controle nog bijzonder uitdagend



Is deze cyclus van afvalverwerking een perpetuum mobile? Of zal deze ooit uitgeput geraken zonder externe tussenkomst?

Siegfried Vlaeminck: Helaas bestaat de perfect gesloten kringloop niet, steeds hebben we met efficiëntieverliezen te maken. Het sluiten van de materialen in afval tot 90% zou in principe mogelijk moeten zijn, wat al een heel grote besparing aan 'verse' grondstoffen met zich meebrengt.



Is een gesloten systeem enkel nuttig voor ruimtereizen of effectief ook om 'verspilling' in onze huidige cyclus op aarde tegen te gaan?

Siegfried Vlaeminck: op aarde zou het heel goed zijn een laagtechnologische versie hiervan zo veel mogelijk te implementeren. een eenvoudig voorbeeld is het sorteren en composteren van gft, wat een bodemverbeterend product levert rijk aan voedingsstoffen voor de planten. ook mest van dieren wordt vooral hergebruikt om opnieuw gewassen op te groeien. Het verschil met onze benadering is dat er op de conventionele manier een veel lagere efficiëntie van kringloopsluiting behaald wordt.

En ook voedselproductie via micro-algen zou mijns inziens moeten kunnen op aarde. de technologie is er. Wel spelen de kosten nog wat in het nadeel t.o.v. gewone gewassen, en is de cultuur/gastronomie nog onvoldoende afgestemd op het verwerken van algenproducten.

De kosten in de algenteelt liggen vooral in de constructie van grote basins, in de apparatuur nodig om de algen te oogsten uit het kweekwater (ze leven in relatief lage concentratie, dus het vergt vrij veel energie die uit het water te halen) en in de vereiste mankracht.



Prof. Vlaeminck, heeft u zelf al een keer het eindproduct van uw cyclische productie geproefd? (de voedingsstoffen geproduceerd door de algen en micro-organismen)

Siegfried Vlaeminck: ik heb reeds spirulina geproefd, is een beetje bitter, maar mits verwerking in een gerecht erg smakelijk.



Als we efficiënte cyclische processen (zoals prof. Vlaeminck onderzoekt) kunnen ontwikkelen, wat zou ons dan nog beletten om een soort Soylent Green (eten op basis van lijken) te gaan produceren

Siegfried Vlaeminck: Me dunkt dat daar een aantal ethische bezwaren veel sterker aanwezig zijn t.o.v. het opeten van micro-organismen en voedingsgewassen

Annemie Geeraerd: hm ...verrassende piste ...ik denk niet dat dit in ons onderzoekscentrum al ter sprake gekomen is (dat zou ik me wellicht nog herinneren). Ik denk dat de nabestaanden dat niet zo fijn gaan vinden, denk je niet? Ik geloof dat een groep in Italië onderzoekt of het kan om een lichaam te begraven in een omhulsel en als voedingsbron van een boom, die dan een soort herdenkingsboom wordt. Je zou daarbij ook voor een fruitboom kunnen kiezen.

Siegfried Vlaeminck: los van de ethische beschouwingen zou je om langdurig in de voedingsbehoefte van één persoon te voorzien resten van heel veel mensen nodig hebben.

Annemie Geeraerd: Ik vraag me ook af of een mens als bron wel zuiver genoeg is: na crematie van een mens schiet er toch nog wel een aardige hoeveelheid zware metalen over (dacht ik, ik ben zeker geen specialist crematie). Die komen uit bijvoorbeeld vis die we tijdens ons leven gegeten hebben. Ik weet niet of er nog andere bronnen zijn.

Siegfried Vlaeminck: Veiligheid is inderdaad heel belangrijk. recyclage uit bepaalde organen zoals lever enzoverder vereisen een doorgedreven zuivering. het huidige systeem kan medicijnresten en ziektekiemen verwijderen, maar zou moeite hebben met zware metalen. Onder normale condities wordt de mens weliswaar niet sterk blootgesteld aan zware metalen.

Maar ook los van ‘Soylent Green’-plannen is dat een goed punt. Eigenlijk bestaat het organisch materiaal dat wij beschouwen uit gewassen die astronauten zelf kweken. Normaal gezien zou in deze loop dus geen zware metalen mogen binnenkomen. Het is wel geweten dat condenswater (bijvoorbeeld van de damp in onze adem) in het ruimteschip neerslaat, en daarmee wat metalen oplost van de wandmaterialen. Bij gebruik van dit water kan een extra behandeling noodzakelijk zijn.



Professor Geeraerd, als u vanuit uw bredere visie een 'oplossing' mag kiezen waar u veel van verwacht, wat zou dat dan zijn?

Annemie Geeraerd:
1. minder voedselverliezen in ontwikkelingslanden door betere bewaring na de oogst, betere logistiek in een stabiel politiek en economisch stelsel.

2. minder voedselverspilling in ontwikkelde landen. Men ziet niet welke energie, CO2-impact, (men heeft aan 100g kipfilet, of steak, of sla of kaas,...) die men achteloos weggooit - terwijl nu toch niemand nog heel de dag het licht laat branden als men weggaat?

3. hogere oogstopbrengsten in ontwikkelingslanden door betere bemesting en betere variëteiten te gebruiken. tegelijk bewaken dat de bemesting just-in-time en just-in-place is (precisie-landbouw), zodat men niet overbemest.

4. niet meer paniekerig doen in Europa over genetisch gewijzigde organismen. Er zijn geen negatieve effecten opgedoken in andere werelddelen.

5. minder vlees eten in ontwikkelde landen en trachten te vermijden dat ook de Chinezen eerst zoveel vlees eten als wij nu doen. Veganistisch eten is niet noodzakelijk, tenzij men dat uit overtuiging wenst te doen.

Blijft de vraag of we niet eerder de echte oorzaak, de stijging van de wereldbevolking, moeten aanpakken. Maar die oplossing is even eenvoudig geformuleerd: we moeten dat bij de bron aanpakken en de stijging tegengaan via scholing van alle kinderen/jongeren, met inbegrip van de meisjes. Elk ontwikkeld meisje zet minder kinderen op de wereld, zeker als het land in kwestie dan ook naar een sociaal zekerheidssysteem evolueert waarin je geen kinderen nodig hebt voor je pensioen.

Siegfried Vlaeminck: Professor Geeraerd, zou u akkoord gaan met de veronderstelling dat het op globaal niveau eenvoudig is voldoende calorieën voor iedereen te produceren, en dat 'honger in de wereld' niet zozeer een productiviteitsprobleem is, dan wel een kwestie van koopkracht/logistiek/...?

Annemie Geeraerd: inderdaad, honger in de wereld is vooral een politiek en economisch probleem in ontwrichte landen en dictaturen. Op dit moment is er werkelijk voldoende voedsel voor de huidige wereldbevolking (in calorieen, niet in micronutrienten).

Siegfried Vlaeminck: misschien kunnen micro-organismen wel een rol spelen in het aanleveren van micro-nutriënten. gisten bevatten bijvoorbeeld heel wat vitamine B12. micro-algen carotenoïden, die kunnen dienen als anti-oxidanten. we zouden de handen in elkaar moeten slaan: algenkweek op monochromatische LED-lichten!

Leo Marcelis: dat lijkt me een goed plan om daar verder over na te denken

Annemie Geeraerd: en dan nog een ander type algen voor olie als biobrandstof (cfr. WRDW - stop de opwarming)

Siegfried Vlaeminck: schitterend plan

Ga naar de eerste pagina
Ga naar de eerste pagina
Omlaag schuiven om verder te gaan Swipe to continue
Vegen om verder te gaan