Opmerking

Dit multimediaverhaal gebruikt video- en audioclips. Ga na of uw luidsprekers ingeschakeld zijn.

Gebruik het muiswiel of de pijltoetsen op uw toetsenbord om tussen pagina’s te navigeren.

Vegen om tussen pagina‘s te navigeren

Hier gaan we

Design my Privacy

Logo http://verhalen.canvas.be/design-my-privacy

Vandaag de dag delen we continu data: een berichtje via WhatsApp, een foto op Instagram, een update op Facebook of een mailtje via Gmail.

Met wie delen we deze data eigenlijk? Wie kijkt er mee en wat zijn de consequenties hiervan? Hoe kunnen we ervoor zorgen dat persoonlijke gegevens ook strikt persoonlijk blijven?

Online veiligheid is de laatste tijd veel in het nieuws; overheden en bedrijven willen maar al te graag meekijken in onze computer of smartphone, ons online gedrag vastleggen en allerhande gegevens verzamelen. De tentoonstelling Design my Privacy in z33 buigt zich over online privacy en het beschermen van persoonlijke digitale data.

Naast enkele historische manieren van coderen, toont Design my Privacy verrassende hedendaagse strategieën van meer dan 35 jonge ontwerpers en kunstenaars om de controle over onze data te behouden.

Canvas selecteerde de drie meest inspirerende kunstwerken uit de tentoonstelling.

Ga naar de eerste pagina
Ga naar de eerste pagina

Kill Your Darlings laat zien hoe de digitale cultuur onze ideeën over privacy, digitaal pesten en het gebruik van sociale media onder kinderen en jongeren grondig heeft veranderd, aldus het bijschrift in de expo Design My Privacy in het Hasseltse z33

De Nederlandse kunstenaar Jeroen Van Loon biedt Canvas een exclusieve blik achter de flikkerende schermen van zijn werk.

Ga naar de eerste pagina

CANVAS: In je werk Kill Your Darlings toon je profielfoto's van jonge, onschuldige meisjes met hun snoeiharde haat-tweets als 'Ik hoop dat je sterft, bitch'. Zo uit het leven én het internet gegrepen. Vormt Kill Your Darlings voor jou een scherpe kritiek op Twitter?

Dat is een beetje dubbel. Als ik het kunstwerk uitleg, dan steek ik mezelf vaak in de rug. Het is interessant, want het gaat enerzijds over: “Wat gebeurt er met die data die we allemaal op internet, Facebook en Twitter zetten? Is die van jou? Van Facebook? Van Twitter?"


Ga naar de eerste pagina

Maar anderzijds, als ik het concept afbreek, dan vraag je je af wat de waarde van zo’n bericht is.

Je typt zoiets in the heat of the moment. Heeft dat dan dezelfde waarde als ik nu hetzelfde op dit moment tegen jou zou zeggen?

Het gaat over privacy, maar het gaat evengoed over de waarde die we moeten hechten aan zulke berichten.

Vroeger had je ook brainfarts en die werden onmiddellijk vergeten. Maar omdat die data nu opgeslagen wordt, kunnen die berichten meer waarde krijgen dan ooit tevoren. Enkel omdat het wordt opgeslagen.

Ga naar de eerste pagina

CANVAS: Hoe sta je tegenover privacy?

Kijk, ik gebruik zelf Twitter op een heel professionele manier. Ik tweet over mijn eigen kunst, volg musea en andere kunstenaars. Maar ik schrijf bewust geen persoonlijk uitingen neer.

Ik ben verder gaan klikken bij mijn volgers en kwam uiteindelijk bij tieners terecht die duidelijk dat onderscheid niet maken. Het leek alsof ze op een schoolplein stonden en Twitter een soort van één-op-één-communicatie was.

Dat was het beginpunt; er bestaat duidelijk een groot contrast in de manier waarop mensen Twitter gebruiken. En ik wil mensen er bewust van maken dat écht iedereen jouw bericht kan lezen.

Ga naar de eerste pagina

CANVAS: Privacy moet je bewust ondernemen?
 
Ik dacht dat mijn generatie nog niet zo goed kon omgaan met een veranderde privacy en informatiestroom, maar ik merk dat jongeren nu ook dezelfde problemen hebben.

Zij merken dat ze nooit alleen zijn of dat er geen echte afgeschermde privéomgeving meer bestaat. Dat wordt steeds lastiger. Vroeger kon je bijvoorbeeld thuis zitten en een telefoon niet opnemen.

Maar nu moet je je eigen privéruimte en privacy écht zelf maken door bepaalde apps niet te installeren, Facebook niet te gebruiken of niet op publieke wifi-signalen te surfen.

Als je écht wil verdwijnen, moet je best wat moeite doen. Je moet best wel tech-savvy zijn om e-mails te encrypteren, of te surfen op internet zonder gevolgd te worden. Dat is nog niet voor iedereen weggelegd. Het kan nog lastig zijn om jezelf te beschermen.

Het is nog steeds moeilijk om je privacy te bewaren, terwijl er veel meer plekken bestaan waar je je privacy weggeeft .

Ga naar de eerste pagina

Het grappige is dat, als je écht geld wil verdienen, je een bedrijf moet starten dat mails versleuteld of VPN’s installeert.

Sinds Snowden is dat een booming business. Door dat debat wordt het makkelijker. Als we er niet over praten, zal er altijd een nerd-wereld worden.

Er ontstaan, ironisch genoeg, zelfs apps die alles makkelijker maken, waardoor je "beter" beveiligd bent.

CANVAS: Maar dat is toch wat dubbel?

Dat is de grote paradox. Vooral met VPN's en encryptie. Je betaalt een bedrijf, maar weet nooit of het echt werkt. Het is wel een goede zaak dat mensen zich daarmee bezig houden. Dat hoort bij die bewustwording.

Evgeny Morozov zei dat cryptografie en encryptie heel hip en interessant zijn, maar dat het nu vooral door hackers wordt gebruikt. Maar uiteindelijk moet het ook toegankelijk worden voor de gewone doorsnee burger. Iedereen veronderstelt nu dat zo'n dingen veel te moeilijk en ontoegankelijk zijn.

Ga naar de eerste pagina

De instanties die platformen zoals Facebook creëren, zeggen niet: “Kom maar en discussieer mee, doe maar wat je wil.” Neen, integendeel. Zij bepalen wat je net wél en niet mag zeggen. Ze zijn allesbehalve transparant.

Zij bouwen het podium en het gebouw waarin alles gebeurd. Wat als je dat gebouw volstouwt met spiegels, zoals Facebook dat nu bijvoorbeeld doet?

Dan kijken mensen vooral naar zichzelf en discussiëren ze minder over de politiek. Diegene die de grote systemen bouwen, sturen en vormen het debat.

Ga naar de eerste pagina

We zijn er intussen wel aan gewend: de aanwezigheid van beveiligingscamera's in het straatbeeld. Het Nederlandse kunstcollectief Front404 herinnert ons aan de alomtegenwoordigheid van veiligheidsbeelden. Ze bouwen enkele cameravogels die eerst de binnenstad van Utrecht bevolkten, maar nu z33 bewaken.

Ga naar de eerste pagina

CANVAS: PanoptICONS maakt deel uit van de tentoonstelling ‘Design Your Privacy’. Hoe denken jullie, Front404, over privacy, zowel online als offline?

We vinden het vooral belangrijk dat mensen zich bewust zijn van hun privacy en van de inbreuken daarop. Je hoort mensen vaak zeggen dat ze het niet erg vinden dat de Amerikaanse overheid inbreuk maakt op onze privacy, omdat mensen toch alles op Facebook zetten.

Maar dat is toch een eigen, individuele keuze, die je zelf in de hand hebt, waarbij je niet al je informatie deelt? We geven makkelijk onze privacy op aan bedrijven en overheden, omdat we ons vaak niet bewust zijn van de informatie die we delen, vooral online.

Daarom is het belangrijk om mensen bewust te maken van het inherente belang van privacy, al vanaf het ontwerp en de implementatie van programma’s en systemen. Een soort privacy by design dus. Want als een systeem dat de privacy schendt eenmaal op zijn plaats staat, is het vaak lastig achteraf om aan te passen. Het is in onze digitale wereld belangrijk om te zorgen dat mogelijk gevoelige informatie gewoon niet wordt opgeslagen.

In de Tweede Wereldoorlog kon het verzet bijvoorbeeld nog een gemeentehuis platbranden om de gegevens over wie er wel of niet Joods was te vernietigen. Nu kan je dat soort data gewoonweg veel moeilijker vernietigen.ververnietigen. gegevens over wie er wel of niet Joods was te vernietigen. Nu kan je dat soort data gewoonweg veel moeilijker vernietigen.

Ga naar de eerste pagina

CANVAS:  PanoptICONS is een duidelijke verwijzing naar the surveillance state. Waarom hebben jullie ervoor gekozen om een werk te maken dat “de aanwezigheid van bewakingscamera’s in de binnenstad” aan de kaak stelt? Of gaat het om iets anders?

Enerzijds willen we mensen bewust maken van de grote hoeveelheid surveillancecamera’s in de binnenstad. Als je zo’n cameravogel ziet, ga je toch meer omhoog kijken of je er misschien nog eentje ziet, en dan valt het opeens op hoeveel normale bewakingscamera’s er op je neerkijken. Anderzijds, zo'n camera is ook een mooie visuele metafoor voor bewakingssystemen en de surveillancecultuur.

Ga naar de eerste pagina

CANVAS: Hoe zijn jullie net op het idee gekomen om een soort van ‘cameravogels’ te maken?

De PanoptICONS zijn tot stand gekomen in ons afstudeerjaar. We waren allebei geïnteresseerd in de discussie over privacy en cameratoezicht die toen gaande was. We beseften dat we niet wisten hoeveel camera's er bij ons, in de binnenstad van Utrecht, hingen en besloten wat beter op te letten. Pas als je er op let, zie je hoeveel camera’s er hangen.

Maar het viel ons ook op dat op dezelfde plekken waar we zo'n camera's zagen, er ook veel stadsvogels rondhingen. Die stadsvogels bevinden zich óók op drukke plekken in de stad en houden voorbijlopende mensen óók in de gaten. Alleen is dat bij vogels om te kijken of iemand wat te eten laat vallen.

Die stadsvogels en camera's delen bijna dezelfde ecologische niche. Daardoor leek het ons interessant dat ze, op hun evolutionaire pad, samen zouden gaan. Zo zijn we op de cameravogels gekomen, vogels die zich met onze privacy voeden.

Ga naar de eerste pagina

CANVAS: Hebben jullie reacties gekregen van bezoekers? Of, misschien anders geformuleerd, hoe merk je dat bezoekers reageren op jullie werk?

Veel bezoekers vinden de cameravogels creepy, omdat ze zich dan bewust worden van dat ze bekeken worden. Zo'n vogelcamera heeft meer ‘persoonlijkheid’. Daardoor wordt het persoonlijker dan een onopvallend model, terwijl daar ook bewakingsmensen naar staren. Maar dat voel je toch minder.

Sommigen vinden dan weer dat ze de privacy schenden, terwijl bewakingscamera's in de omgeving ze niet opvallen. Dan besef je dat zoiets voor veel mensen pas een probleem wordt als ze zich ervan bewust zijn.

Een leuker, positief aspect ontdekten we bij de vogelkooi, waar mensen zichzelf kunnen zien op een schermpje. Mensen trekken gekke bekken, steken tong uit, zwaaien of dansen. Dan zie je dat alle lagen van de bevolking zich hetzelfde gedragen als ze zichzelf terugzien op een scherm en er vrolijk van worden, omdat ze toch meer het gevoel hebben dat ze er controle over hebben.

Ga naar de eerste pagina

Maakt technologiereus Google, na experimenten met pakweg zelfrijdende auto's, nu ook paspoorten? Nee hoor, de Nederlandse grafische ontwerper Roos Groothuizen fabriceert een paspoort van jouw digitale gegevens.

Geef je smartphone of tablet aan The Consulate of Google en binnen de kortste keren krijg je een gepersonaliseerd paspoort. Maar waarom?

Ga naar de eerste pagina

CANVAS: "Hoe is The Consulate of Google ontstaan?"

Het was gestart als mijn afstudeerproject aan de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten aan Den Haag. Dat hele jaar heb ik onderzoek gedaan naar informatiefilters op het internet.

Een vriend van me wees me dan op de advertentieprofielen van Google. Daarin wordt alle data van jouw Google-gebruik verzameld en opgeslagen. Die lijst met interesses is makkelijk te verkrijgen, het is slechts een paar clicks te verkrijgen.

Het is zo’n interessant materiaal dat op een soort van paspoort leek. Want een paspoort is iets unieks en geeft je toegang tot bepaalde locaties. Zo’n profiel van Google is ook uniek en geeft je ook toegang tot bepaalde locaties online.

Ga naar de eerste pagina

CANVAS: "Wat denk je over online privacy?"

Mensen zijn bang dat er over hun schouder meegekeken wordt. De algemene opinie is dus vrij negatief. Mensen verwijzen vaak naar 1984 of Big Brother. Maar wat er met die data gebeurd of hoe bedrijven die gebruiken, daar wordt niet zo over stilgestaan. Als je daarover vraagt, vallen ze stil.

Heel wat mensen gebruiken hun laptop of iPhone iedere dag, maar ze denken niet na over de zoekresultaten die ze bovenaan een pagina krijgen. Die bewustwording is net belangrijk. Je moet kritisch kijken naar waarom je bepaalde informatie krijgt of naar wat je nu exact te zien krijgt.


Ga naar de eerste pagina

Veel mensen verwachten namelijk dat je ongebreidelde toegang tot de informatie op het internet krijgt, maar beseffen niet dat de content die je krijgt al wordt aangepast aan jouw profiel. Het verbaast me dat mensen zich niet met zoiets bezig houden, dat ze niet verwachten dat het internet aangepast wordt aan hun interesses.

Het verzamelen van data is niet het ergste. Maar je moet kijken hoe ermee omgesprongen wordt en of dat wel ethisch gebeurt. Je moet je bewust zijn van hoe je data je toegang geeft tot het Internet. The Consulate of Google is een soort van bewustwording.

Het was interessant om te kijken hoe de data die over je verzameld wordt, ook gebruikt wordt. Als ik bijvoorbeeld nagellak koop, krijg ik na een tijdje enkel advertenties over nagellak. En als je dan pakweg dingen over Islamitische Staat opzoekt, kom je automatisch op een lijst van de NSA terecht.

Ga naar de eerste pagina

CANVAS: "Scherm je, nu je zulke advertentieprofielen kent, meer informatie af of niet?"

Ik ben eigenlijk opener geworden, maar bij collega’s merk ik wel dat ze meer afschermen dan vroeger. Ik heb het gevoel dat ik het systeem meer uitdaag. In die zin ben ik nog steeds in een onderzoekende fase, om te kijken hoe het internet nu exact werkt.

Nu, ik merk wel dat ik minder makkelijk mijn telefoon, e-mailadres of geboortedatum doorgeef als een webpagina daarom vraagt. Soms heb ik wel het gevoel om een neutrale versie van mezelf online te krijgen.

Ga naar de eerste pagina

CANVAS: "Hoe reageren bezoekers?"

Doorgaans reageert men verrast. Of verontwaardigd. Kijk, dat paspoort is niet altijd even precies. Soms generaliseert Google nogal hard. Zo dacht Google dat ik een man van plus 65 was. Ik weet nog steeds niets waarom. Er was ook eens een man die zijn appartement helemaal gepoetst had en die kreeg enkel advertenties van kuisproducten. De resultaten zijn soms dus best verrassend. Maar soms zijn ze ook akelig precies.

Mensen waren niet bang om hun smartphone of tablet af te geven. Je zou denken dat mensen hun gsm niet zomaar aan een wildvreemde zouden afgeven. Mensen kijken vaak op een heel speelse manier naar het paspoort.

CANVAS: "Waarom net een paspoort met piepkleine print?"

Ik heb veel onderzoek gedaan naar de esthetiek van een paspoort en was geboeid door alle beveiligingen die zoiets gebruikt. Het is zo klein geprint, omdat je dan echt in moet duiken om iets te weten te komen. Mensen duiken dus in hun eigen profiel.

En je merkt dan ook dat mensen benieuwd zijn naar zichzelf.

Ga naar de eerste pagina
Omlaag schuiven om verder te gaan
Vegen om verder te gaan