Opmerking

Dit multimediaverhaal gebruikt video- en audioclips. Ga na of uw luidsprekers ingeschakeld zijn.

Gebruik het muiswiel of de pijltoetsen op uw toetsenbord om tussen pagina’s te navigeren.

Vegen om tussen pagina‘s te navigeren

Hier gaan we

Misdaad loont niet meer

Logo http://verhalen.canvas.be/misdaad-loont-niet-meer

Misdaad loont niet meer

0:00
/
0:00
Start video now

Ga naar de eerste pagina
Diefstal, fraude, moord,... we proberen er ons al jaren tegen te beschermen. Maar tegenwoordig is misdaad bestrijden pure wetenschap.

Deze keer gaat Wetenschap redt de wereld op zoek naar de wetenschappers die de criminaliteit aanpakken, van  preventie, over het vinden van een dader tot dat dan ook nog eens bewijzen.
Ga naar de eerste pagina

Beter voorkomen dan genezen

Over de hele wereld werken wetenschappers aan methodes om misdaad te voorkomen. Bijvoorbeeld door bepaalde plaatsen veiliger te maken.

Maar de eerste vraag is dan: "Hoe weet je waar een misdaad plaats gaat vinden?"
Ga naar de eerste pagina
Een Nederlands onderzoek bestudeerde of de properheid van de omgeving een invloed had op criminaliteit.

Ze lieten een enveloppe met geld uit een brievenbus steken. Hoe dikwijls werd de enveloppe gestolen uit dezelfde bus als de omgeving vuil is of proper?

vuil: 27% >< proper: 13%

Hoe kan het dat de properheid van de omgeving zoveel invloed heeft? De 'Broken windows theory' geeft daar een verklaring voor.
Ga naar de eerste pagina
0:00
/
0:00
Start video now

Ga naar de eerste pagina

Onveiligheid in kaart

0:00
/
0:00
Start video now

Ga naar de eerste pagina
In Londen probeert Reka Solymosi te voorspellen op welke plaatsen misdaden zullen gebeuren.

Ze vraagt via een mobiele app mensen doorheen de dag of ze zich op dat moment veilig of onveilig voelen.

Omdat veel diverse mensen de app voeden, worden ook minder evidente hotspots ontdekt. Niet iedereen voelt zich namelijk om dezelfde redenen onveilig.

Eens die plekken in kaart gebracht, kan de overheid ze aanpakken via CPTED (crime prevention through environmental design): ingrepen op de openbare ruimtes om misdaad te voorkomen.

Een van de andere opties is natuurlijk om zo een plek via een camera in de gaten te houden. Maar dat kan toch ook niet overal... of toch?


Ga naar de eerste pagina
0:00
/
0:00
Start video now
Professor Hirotaka Sato ontwikkelde in Singapore kevers die vanop afstand bediend kunnen worden. Via implantaten die inwerken op het zenuwstelsel kan je bijvoorbeeld een kakkerlak besturen met je smartphone.

Uitgerust met een kleine camera wordt dat beestje dan een uiterst efficiënte spion.

Big Brother zou dus wel eens veel kleiner kunnen zijn dan we altijd dachten.

Ga naar de eerste pagina

Wat is er precies gebeurd?

Hoe belangrijk preventie ook is, als het toch een keer misgaat en er valt ergens een slachtoffer - en dat gebeurt tot drie keer per dag in België - moet je wel de dader vinden.

En dan weet je wie je moet bellen: CSI Leuven.

Dit is een team specialisten in allerlei vakgebieden die de krachten bundelen om verdachte overlijdens te onderzoeken.

Speciaal voor Wetenschap redt de wereld hebben ze één van hun zaken gereconstrueerd, bloederige moordscène inbegrepen. Stap voor stap onthullen ze hoe ze achterhalen wat er precies gebeurd is
Ga naar de eerste pagina
0:00
/
0:00
Start video now
Els Jenar en Philip Joris werken samen om de plaats delict in kaart te brengen en door een computer te laten analyseren.

Vroeger was dat erg arbeidsintensief maar met hun methode kunnen ze nauwkeuriger en vooral veel sneller afleiden uit bloedspooranalyse wat er precies gebeurd is.

Ga naar de eerste pagina
0:00
/
0:00
Start video now
Niet alle informatie kan je van de plaats delict afleiden. Je moet natuurlijk ook naar het slachtoffer zelf gaan kijken.

Walter Coudyzer ontwikkelde aan het UZ Leuven een hightech variant van de traditionele autopsie.

Het is niet enkel properder maar via CT-scans kunnen ze ook zaken ontdekken die normaal gezien bijna niet te vinden zijn.

Dat gaat van lucht op abnormale plaatsen in het lichaam tot het identificeren van slachtoffers die bijvoorbeeld door een brand te broos geworden zijn om aan te raken.

Ga naar de eerste pagina
0:00
/
0:00
Start video now
Teamleider WIm Develter legt alle puzzelstukjes die zijn team ontdekte samen en kan zo in zijn finale analyse ontdekken wát er precies met het slachtoffer gebeurd is.

Ga naar de eerste pagina

Wie is de dader?

Allemaal goed en wel dat CSI Leuven ons precies kan zeggen wat er met het slachtoffer gebeurd is. Maar uiteraard zijn we vooral geïnteresseerd in wie dat gedaan heeft.

Ook daar houdt het team zich mee bezig. En ja hoor, ook het detectivewerk verloopt hightech tegenwoordig: DNA-sporen van de dader leren ons veel meer dan je zou verwachten... 
Ga naar de eerste pagina
0:00
/
0:00
Start video now
DNA-sporen zijn al langer belangrijk in misdaadonderzoek. We konden al geslacht, leeftijd, haarkleur, kleur ogen en etnische achtergrond afleiden.

Maar in de handen van Peter Claes van CSI Leuven kan een DNA-staal ons letterlijk het gezicht van de dader opleveren.

Analyse van de genetische code geeft Peter Claes waarden van verschillende genen die ons gelaat mee bepalen.

Zo kan hij 7000 à 8000 punten in een gelaat voorspellen en  die informatie op een 'basisgezicht' laten inwerken.

Maar oordeel vooral zelf of zijn systeem een herkenbaar portret van Jeroen oplevert...

Ga naar de eerste pagina
Sluiten
Voor / na weergave

Start de voor / na weergave
Uit de DNA-analyse kon Peter Claes afleiden dat:

- het gaat om een man
- genetisch te situeren tussen Ierland en Polen
- met een langer gezicht
- met uitgesproken mannelijke gelaatstrekken
- een meer uitstekende kin
- een grotere afstand tussen neus en bovenlip

Dat klopt inderdaad, maar lijkt de robotfoto ook op Jeroen?
Ga naar de eerste pagina
Ok, stel dat je je verdachte gevonden hebt, hoe kan je bewijzen dat hij/zij het effectief gedaan hebt als er geen getuigen of bewijzen zijn?

Met een leugendetector? Maar die dingen zijn in het verleden al vrij onbetrouwbaar gebleken. Zou dat dan niet beter kunnen? In Chicago denken ze alvast van wel.
Ga naar de eerste pagina
0:00
/
0:00
Start video now
Neuroloog Peter Rosenfeld en zijn team in Chicago werken al 25 jaar aan een methode om via hersengolven te analyseren hoe mensen informatie en objecten herkennen en ervaren.

Vooral de P300 hersengolf geeft aan of iets voor jou een speciale betekenis heeft.

Bij een dader gaat die hersengolf dus reageren op objecten of zelfs woorden die met de misdaad te maken hebben. Het gaat dus verder dan leugens ontmaskeren.

Bij een experiment aan de universiteit kon men zelfs plannen voor een (nep-)terroristische aanslag blootleggen.

Ga naar de eerste pagina

Meer weten?

Natuurlijk roept ook deze uitzending een hoop ethische vragen op. Hoever kan je gaan in het spioneren? En mag je iemands hersengolven ontleden om hem een schuldbekentenis te ontlokken?

Daarover debateerden Peter Claes en Peter Rosenfeld na de uitzending op canvas.be met de kijkers, samen met Jeroen Buyse en ethicus Lieven Pauwels (Universiteit Gent). Hieronder kan u het verslag van dat debat lezen.


Prof Rosenfeld, u sprak over een experiment met studenten om een (terroristische) misdaad te ontdekken voor die gepleegd was. Hoe pakt u dat dan aan? Naar welke gedachten gaat u dan vissen?

Rosenfeld: In principe moeten we dan zelf de mogelijke details van zo een misdaad proberen te raden en als testwoorden gebruiken. Dat kan gaan van de datum waarop of de stad waarin iets gepland is of het type wapen dat gebruikt zou kunnen worden. Als iemand op één of meer van die details reageert, kan het tot het plan behoren.


Hoe specifiek moet een woord zijn om een reactie te veroorzaken? Zou u vrij vaag kunnen beginnen (ruime begrippen) en afgaande op een zwakke reactie woorden kunnen toevoegen om zo steeds specifieker te gaan?

Rosenfeld: Daar hebben we nog niet aan gedacht, maar we zouden het eens moeten proberen. Ik vermoed dat het best zou kunnen werken.


Uit hersengolven lezen of mensen aan een misdaad denken die nog niet gepleegd is; bevinden we ons dan niet gevaarlijk dicht bij een preventief repressieve maatschappij zoals in ‘Minority Report’ waar mensen op voorhand gearresteerd kunnen worden, zelfs voor misdaden die ze nog niet eens bewust planden?

Pauwels: enige nuance is natuurlijk op zijn plaats, het lijkt beloftevol maar verwacht zeker niet dat je via deze methode boeven gaat vangen vooraleer een feit gepleegd is, dat blijft sciencefiction. Het is vooral interessant bij het verhoor.

Rosenfeld: Ook anders dan bij de fictie van Minority Report is dat het om bewust geplande misdaden moet gaan. De P300 hersengolf meestal enkel actief is bij bewust verwerkte informatie. Dus niet bij onderdrukte, vergeten of onbewuste zaken.

Pauwels: Als die methode geregeld wordt zoals de andere manieren van verhoren, dan lijkt mij dat geen probleem. Het moet natuurlijk om een verdachte gaan. Je kan niet willekeurig op straat mensen aan zo iets onderwerpen. Er zijn strikte procedures voorzien voor het verhoor, zoals bijvoorbeeld bij minderjarigen.

Laat het duidelijk zijn: er moet een wettelijk kader zijn, en dan nog wil ik eerst via een goed experiment de meerwaarde ervan kennen. Zal het echt betere resultaten zal opleveren dan de klassieke methoden. the proof of the pudding is in the eating


Normaal gezien kan niemand gedwongen worden om tegen zichzelf te getuigen. maar een test met een leugendetector (en dus nog meer met hersengolven) is eigenlijk tegen jezelf getuigen. Je kan weigeren, maar dan maak je jezelf verdacht. Dat is toch een deontologisch probleem?

Pauwels: je zou steeds moeten kunnen weigeren.

Rosenfeld: Wat ons betreft, we beweren niet dat we leugens detecteren. Wij kunnen enkel aantonen dat iemand zijn hersenen aangeven dat hij/zij enige herkenning/kennis hebben over bepaalde informatie. Als we dat zien, moeten ze kunnen uitleggen hoe dat komt. Het is dan aan de onderzoekende agenten om het verhaal na te gaan en aan een rechter en/of jury om het uiteindelijk te beoordelen samen met alle andere bewijzen.


Functionele MRI-scans kunnen ook weergeven welke delen van de hersenen reageren wanneer visuele of andere stimuli voorgelegd worden. Is dat dan een alternatief of een goede aanvulling voor uw methode?

Rosenfeld: We hebben test uitgevoerd met fMRI maar die methode blijkt veel gevoeliger voor bewuste manipulatie van de resultaten.


Professor Claes, buiten de wettelijke beperkingen, wat is er nog nodig eer uw DNA-gelaatsvoorspelling praktisch bruikbaar zou zijn in een gerechtelijk onderzoek?

Claes: We zitten nog in een onderzoeksfase waarbij we nieuwe technologieën aan het ontwikkelen en uittesten zijn. Eens ze verder uitgetest zijn, kunnen ze pas geïmplementeerd worden.

In eerste instantie moeten we de accuraatheid in kaart brengen, hoe zeker zijn we van deze voorspellingen.

In tweede instantie hoe kunnen we deze voorspellingen verbeteren, bvb we kennen momenteel nog niet alle genen die een rol spelen en er zijn ook nog onbekende gen-interacties.

Stel dat we dat aanpakken, dan nog gaan we nooit een hyper realistisch beeld, zoals een eigenlijke foto van een person, kunnen bekomen obv DNA, er blijven te veel onbekende factoren zoals de omgeving waarin iemand is opgegroeid, (het dieet dat je volgt, je ouderdom...). Al gebeurt er momenteel fascinerend onderzoek naar de predictie van leeftijd op basis van DNA, vrij recent maar ook beloftevol.

Ik ben zelf dan ook geen voorstander om onze DNA-foto's te verspreiden, eerder beschrijvingen mee te geven aan de onderzoekers om tijdens hun onderzoek in rekening te brengen.


Normaal gezien vind je op het lichaam van een slachtoffer of in de omgeving toch DNA van meer mensen? Levert dat geen problemen op?

Claes: de aanwezigheid van meerdere DNA profielen is zeker een uitdaging. Elk profiel kan leiden tot een verdachte, op zich nog niet de schuldige. Opnieuw ook een pleidooi om het als interne informatie te behandelen en niet zo maar foto’s te gaan verspreiden. Sowieso moet iedereen die DNA verzamelt en verwerkt erg bewust zijn van privacy-issues, uiteindelijk valt onze identiteit en nog meer eruit af te leiden.


Beperkt u zich tot gelaatsreconstructie aan de hand van DNA of probeert u ook andere morfologische kenmerken af te leiden?

Claes: Hoe meer uitwendige kenmerken te voorspellen vallen, hoe meer informatie er inderdaad is voor het onderzoek. Momenteel kan oog- en haarkleur afgeleid worden. Men tracht ook de lengte en BMI van personen te schatten op basis van DNA maar dat met minder succes helaas.


In het Londense onderzoek uit de reportage werd er snel een link gelegd tussen onveiligheidsgevoel op een locatie en een hoger risico criminaliteit daar. Mag/kan die link zo maar gemaakt worden?

Pauwels: Die link is gevaarlijk. Kijk. het verband tussen crime en 'broken windows' bestaat, ttz, de samenhang. Maar dit is vooral beleidsmatig interessant, niet operationeel. We hebben dit verband in diverse Belgische steden ook onderzocht, en het kan helpen om strategische beslissingen te ondersteunen.

Het aanpakken van vuil op straat is niet enkel goed omwille van het onveiligheidsgevoel, ook de algemene leefbaarheid wordt er beter van. Mensen voelen zich nu eenmaal prettiger in een mooie wijk. Maar, als je in een buurt met veel gebroken vensters woont, word je niet automatisch een crimineel.

Het is ook de vraag naar de kip op het ei: wat was er eerst: de overlast of de criminaliteit? Vaak is er een gemeenschappelijke oorzaak: sociale cohesie! Maar het is al bewezen dat je die spiraal kan doorbreken, dat is dus het goede nieuws.


Prof. Pauwels U heeft in het parlement getuigd over radicalisering. Zijn er volgens u wetenschappelijke methodes te bedenken om geradicaliseerde jongeren te detecteren, of ze tegen te houden?

Pauwels: radicalisering detecteren kan best gebeuren door wie met de jongere praat en in diens nabije omgeving vertoeft. Je kan het op tijd detecteren maar dat is bijzonder moeilijk. Je ziet de uiterlijke tekenen niet altijd. Maar wat ze zeggen wordt steeds wel grimmiger (zwart-wit beeld).

Het probleem is dat het vaker online gebeurt en op typische plaatsen waar jongeren buiten het ouderlijk toezicht zijn. Vergeet de moskee. Het is rond de moskee, niet langer in de moskee, en het zijn gewiekste praatjes die ronselaars verkopen. Ze kennen de frustraties van jongeren verdomd goed.

Je moet ook niet resoluut ingaan tegen dat discours, want dat is olie op het vuur, maar de zwart-wit beelden doorprikken. Het is tenslotte een knip- en plak ideologie. Maar dat vergt training. Je moet ze pakken op een zwak moment, op het moment dat ze doorhebben dat er iets niet klopt in het haatbeeld. Psychologen spreken van een cognitieve opening creëren... Maar dat gaat natuurlijk niet zonder ook de ronselaars aan te pakken.

Er zijn voorbeelden van multi-systeemtherapie en cognitieve gedragstherapie die bij ernstige delinquenten helpen. Maar t is net zoals bij secten, het duurt heel lang eer je jongeren uit de klauwen krijgt.





Ga naar de eerste pagina
Ga naar de eerste pagina
Omlaag schuiven om verder te gaan Swipe to continue
Vegen om verder te gaan