Opmerking

Dit multimediaverhaal gebruikt video- en audioclips. Ga na of uw luidsprekers ingeschakeld zijn.

Gebruik het muiswiel of de pijltoetsen op uw toetsenbord om tussen pagina’s te navigeren.

Vegen om tussen pagina‘s te navigeren

Hier gaan we

Off the record - Baloji

Logo http://verhalen.canvas.be/off-the-record-baloji




In Off The Record vertelt Baloji Tshiani over zeven platen die hem artistiek en muzikaal gevormd hebben.

“Muziekinspiratie is een spel. Een eeuwige zoektocht naar de song die je een auditief orgasme bezorgt. Telkens opnieuw.”

Ga naar de eerste pagina




Baloji Tshiani is een moderne verhalenverteller die hiphop, traditionele Congolese rumba, afropop en elektronische muziek gebruikt in zijn eigenwijze en eclectische sound. 

De eerste drie jaar van zijn leven brengt hij door in zijn geboortestad Lubumbashi in de provincie Katanga in Congo. Daarna komt hij naar België, eerst Oostende en dan Luik. 

Na een moeilijke jeugd in een stiefgezin, op internaat en op straat, kent hij zijn eerste muzikale successen als rapper en MC bij de Brussels-Luikse hiphopgroep Starflam


Ga naar de eerste pagina
Video

In 2004 verlaat Baloji de dan immens populaire groep Starflam en kiest voor een onzekere toekomst onder eigen naam.

Het blijkt een goede gok: Baloji heeft een boeiend eigen verhaal dat hij voor het eerst vertelt op zijn debuut 'Hotel Impala' uit 2007. Drie jaar later volgt 'Kinshasa Succursale' dat zorgt voor de internationale doorbraak.

In afwachting van zijn derde album verschijnt eind 2015 de EP '64 Bits and Malachite'. Het zijn vijf nummers op het kruispunt van afrobeat en new beat, precies de plek waar Baloji zich het beste thuis voelt als muzikant.

Maar behalve muzikant is Baloji ook dichter, schrijver, stilist en regisseur van zijn eigen videoclips. Als alles goed gaat, mogen we van hem ook nog een langspeelfilm verwachten waarvoor hij zelf het scenario heeft geschreven. 

Ga naar de eerste pagina

Voor Off The Record heeft Baloji zeven platen gekozen als voorbeelden van zijn muzikale inspiratiebronnen. 

"C'était l'enfer, die beperking van slechts zeven platen. Ik hou van zoveel verschillende soorten muziek en zoveel verschillende artiesten hebben me beïnvloed."

Klik op de hoesfoto's voor meer of blader gewoon verder.

Ga naar de eerste pagina
Video

Ga naar de eerste pagina
Video

Trombonist en componist Willie Colón en zanger Hector Lavoe waren in de jaren zeventig grote namen van de salsa-scene in New York. Ze behoorden tot de sterren van het legendarische Fania platenlabel. 

Baloji leert ze kennen als hij zestien is en veel rondhangt bij DJ Mig-One, later zijn maatje bij Starflam. Van 's morgens vroeg tot 's avonds laat luisteren ze bijna alleen naar die Amerikaanse salsa.

'La Murga' is een van de bekendste hits van Willie Colón en Hector Lavoe. Het komt uit de kerstplaat 'Asalto Navideño', een van de beste platen in de geschiedenis van de latin.

Ga naar de eerste pagina

Baloji doet een straffe uitspraak: zonder die New Yorkse salsa zou er van hiphop geen sprake zijn. Zeker het gangster-imago dat bij beiden geënt is op de ruige buurten waar de latino's en rappers vandaan kwamen, is verwant.

"Voor mij zijn Colón en Lavoe de
peetvaders van de latere gangsta rap. Met hun bad boy attitude, een ruig leven, platenhoezen met wapens en maatschappelijke thema's als armoede en geweld in de teksten.

Maar ze maakten ook heel geraffineerde muziek, technisch virtuoos en inhoudelijk vaak romantisch."

Ga naar de eerste pagina
Sluiten



In het werk van Baloji duiken al snel echo's van de latin music op, zelfs nog voor zijn eigen Afrikaanse roots zich laten horen. 

'La sonora' uit 'Survivant' - in 2001 het tweede album van Starflam - is een mooi voorbeeld van een nummer dat bulkt van de latin-invloeden. Dat was vooral het werk van dj Mig-One, die de sound van de groep bepaalde en voor de beats en muzikale omlijsting van de raps zorgde.

Ga naar de eerste pagina
Video

Ga naar de eerste pagina
Video

'Ready To Die' uit 1994 is een legendarische hiphop-plaat. Het is het enige soloalbum dat The Notorious B.I.G., alias Biggie Smalls, alias Christopher Wallace, tijdens zijn leven heeft uitgebracht.

Klein van gestalte en zwaar van gewicht had Biggie eigenlijk alles tegen om het te maken in de machowereld van de rap. Maar dankzij deze plaat werd hij een van de grootste hiphop-helden aller tijden. 

Biggie wordt wel eens de 'Miles Davis van de rap' genoemd vanwege zijn gevoel voor timing en veel korte pauzes in zijn flow. Hij had astma en moest zijn woordenstroom vaak onderbreken om adem te halen.



Ga naar de eerste pagina

Op 'Ready To Die' flirt Biggie Smalls met de dood en in 'Suicidal Thoughts', het laatste nummer op de plaat, overweegt hij om een einde aan zijn leven te maken.

Erg lang heeft hij dan ook niet mogen genieten van het succes van zijn debuutplaat. Op 9 maart 1997 werd The Notorious B.I.G. vermoord: neergeschoten met vier kogels.
Hij was toen 24 jaar. 


Ga naar de eerste pagina
Video

Voor Baloji was 'Ready To Die' een eerste kennismaking met rap en hiphop. En dit album blijft voor hem het beste wat er is in de hiphop-wereld.

Het is een sterk autobiografische plaat waarop The Notorious B.I.G. zijn leven vertelt: van straatboefje over bajesklant tot gevierde gangsta rapper.

Die teksten waren heel herkenbaar voor Baloji als tiener: nauwelijks geld, een leven op straat, kleine criminaliteit... hij heeft het allemaal meegemaakt.

"Toen ik voor het eerst goed luisterde naar die plaat, dacht ik: wauw, dat gaat hier over mij!"

Ga naar de eerste pagina
Video

Ga naar de eerste pagina
Video

Dankzij chansonnier Léo Ferré, maar ook artiesten als Jacques Brel of Serge Gainsbourg, ontdekte Baloji poëzie. Gevoel voor taal had hij al dankzij de vele strafstudies op het internaat: dan moest hij hele pagina's uit het woordenboek overschrijven. 

Nu is Baloji een 'junkie van de taal' en 'verslaafd aan het rijm'. Misschien niet zo verbazend voor een rapper, maar Baloji ziet zichzelf in de eerste plaats niet als een muzikant of rapper, maar als een dichter. 

'La vie d'artiste' van Léo Ferré vindt Baloji een prachtige tekst. Het gaat over typisch artiestenleed: de obsessie voor zijn eigen werk, de soms vergeefse zoektocht naar succes en het verwaarlozen van zijn geliefden door de oneindige passie voor de kunst. 

Het is allemaal heel herkenbaar voor Baloji en hij is daarnaast ook bijzonder onder de indruk van de woordkeuze van Férré: zo gewoon en toch zo raak. In zijn eigen 'A l'heure d'été' laat hij zich duidelijk inspireren door 'La vie d'artiste' van Ferré, soms bijna letterlijk.



Ga naar de eerste pagina
Audio

Léo Ferré heeft 'La vie d'artiste' voor het eerst opgenomen in 1950. Dit is een meer gezongen versie uit 1953 zoals te vinden op het album 'Paris Canailles (Archives Intégrale Léo Ferré)'.

00:00
/
03:12
Start audio now

Play audio

La vie d'artiste - Léo Ferré
 
Je t'ai rencontré par hasard
Ici ailleurs ou autre part,
Il se peut que tu t'en souviennes
Sans se connaître on s'est aimé
Et même si ce n'est pas vrai
Il faut croire à l'histoire ancienne
Je t'ai donné ce que j'avais,
De quoi chanter, de quoi rêver,
Et tu croyais en ma bohème,
Mais si tu pensais à vingt ans,
Qu'on peut vivre de l'air du temps,
Ton point de vue n'est plus le même.

Cette fameuse fin du mois
Qui depuis qu'on est toi et moi
Nous reviens sept fois par semaine
Et nos soirées sans cinéma,
Et mon succès qui ne vient pas
Et notre pitance incertaine
Tu vois je n'ai rien oublié
Dans ce bilan triste à pleurer,
Qui constate notre faillite.
Il te reste encor' de beau jours
Profites-en mon pauvre amour,
Les belles années passent vite.

Et maintenant tu vas partir,
Tous les deux nous allons vieillir,
Chacun pour soi comme c'est triste
Tu peux remporter le phono,
Moi je conserve le piano,
Je continue ma vie d'artiste.
Plus tard sans trop savoir pourquoi,
Un étranger un maladroit,
Lisant mon nom sur une affiche,
Te parlera de mes succès,
Mais un peu triste, toi qui sait,
Tu lui diras que je m'enfiche.











foto: Féderation Anarchiste
(Wiki Commons, CC BY-SA 3.0)



Ga naar de eerste pagina
Audio

Met 'A l'heure d'été' uit 'Hotel Impala' (2007) vertaalt Baloji 'La vie d'artiste' van Léo Ferré naar zijn eigen situatie.

00:00
/
03:12
Start audio now

Play audio

A l'heure d'été - Baloji

Le temps est suspendu comme en hors saison
A l'heure d'été, on vit la réclusion
Le fil des jours est tendu comme l'horizon
On se dit que tout arrive pour une raison
Août 97, c'est la disette
Du riz aux sardines dans mon assiette
Je sens la fin du mois venir 6 jours sur 7
Donc, si tu rouspètes, tu baignes dans la défaite
J'ai pris ma destinée à l'arrachée
Pour m'y retrouver, je me suis détaché
Ce mois-ci, la bourse d'étude a payé le loyer
J'ai poussé le bouchon, essayé de noyer
Ce poison mais rien ne flotte mieux que le spleen
Vu que l'espoir décline, fils indigne
Qui se résigne quand les journées se rallongent, c'est un signe car

En passant à l'heure d'été
La nuit m'a pris de court et j'ai sombré
Cette vie finit comme un fait divers
Donc j'espère que le ciel nous tempère

Ciel couvert comme une chape de béton
Pour les rejetons, c'est bas de plafond
Non pas instruits, juste à l'intuition
A trop s'exposer, on risque l'insolation
Mais à 18 ans, les soucis sont majeurs
Quand on vit accroché à son biper
Ce train de vie m'a dévié, mal aiguillé
A me bousiller pour du billet, mais ça y est
Dans la rue ça chuchote, puis se chahute
Comme au bahut, ça part tous azimuts
Ici on fuit quand on voit les sirènes
En se disant que la liberté, c'est une putain d'aubaine
Mais pour excuser mes absences
Je m'invente un job de vacances
Mais septembre n'est pas loin
Et tout ce qui rentre nous ramène au même point

En passant à l'heure d'été
La nuit m'a pris de court et j'ai sombré
Cette vie finit comme un fait divers
Donc j'espère que le ciel nous tempère

Sous le soleil on vit par procuration
Puis arrive l'avis d'expulsion
Ça en devient ma seule préoccupation
Mon obsession jusqu'à la convocation
Juin 99, juste avant le bug
Je baigne dans le bluff et la justice m'aveugle
Pendu aux lèvres de ce procureur
Le sort qu'il me réserve est en ma défaveur
Ça m'a laissé sans voix, et puis j'ai fait appel
Deux fois pour rien, pour des bagatelles
La justice aime la transparence
J'ai insisté jusqu'en première instance
Depuis chaque été, j'appréhende
Les recommandés comme des réprimandes
Les retours d'impôts, rien n'est impossible
Même les signes du temps sont imprévisibles

En passant à l'heure d'été
La nuit m'a pris de court et j'ai sombré
Cette vie finit comme un fait divers
Donc j'espère que le ciel nous tempère






Ga naar de eerste pagina
Video

Ga naar de eerste pagina

"Mijn ouders hadden drie grote idolen die ze continu draaiden: Julio Iglesias, Marvin Gaye en Tabu Ley Rochereau. Ik moest er lange tijd helemaal niets van weten."

Baloji had als jonge puber niet echt een goede relatie met zijn vader. Tegendraads als hij was, zette Baloji zich af tegen alles van zijn vader, ook de muziek.
Pas veel later, als de rebellie is weggeëbd, weet Baloji zijn Congolese roots te waarderen en ontdekt hij de schoonheid in de muziek en de stem van Tabu Ley Rochereau.

'Karibu Ya Bintou' is een mooi voorbeeld van een Congolese rumba. Tabu Ley zingt daarin een hommage aan een van zijn danseressen die is overleden. 

Ga naar de eerste pagina
Video

Le grand seigneur Rochereau (1940-2013) was de koning van de rumba, de Afrikaanse variant van de Cubaanse son en salsa. Dat was eerst heel zwoele hangmat-muziek, maar Tabu Ley gaf er later een meer dansbare draai aan en zo ontstond de soukous.

Typisch voor die nummers is een lange en trage intro, gevolgd door een heel dansbaar en repetitief tweede deel vol opzwepende gitaarriedels.

Baloji leert deze muziek pas appreciëren na zijn ontdekking van de latin en de salsa. Maar de band tussen de Zuid-Amerikaanse en de Afrikaanse muziek en de wederzijdse wisselwerking is evident.

Het is het verhaal van de Afrikaanse diaspora en eeuwen later de culturele invloed van de Nieuwe Wereld op het Oude Contintent.


Ga naar de eerste pagina
Audio

Luister naar 'Congo Eza Ya Biso' uit 'Kinshasa Succursale' waarin Baloji typische soukous-gitaren combineert met latin-invloeden als de koperblazers.

00:00
/
03:12
Start audio now

Play audio

Op zijn eerste soloplaat, 'Hotel Impala' uit 2007, werkt Baloji onder meer met de Congolese gitarist Dizzy Mandjeku, die nog in de band van Tabu Ley heeft gespeeld. 

Maar pas op zijn tweede plaat, 'Kinshasa Succursale' uit 2010, kiest Baloji volop voor de Congolese kaart. Hij neemt de plaat ter plekke op, met een hele waslijst Congolese gastmuzikanten, en ook inhoudelijk gaat hij terug naar zijn moederland.

Zoals Baloji zegt in de intro van 'Congo Eza Ya Biso':
"Je kunt een man uit zijn land halen,
maar niet het land uit de man." 

Ga naar de eerste pagina
Video

Ga naar de eerste pagina
Video

"Dit brengt me helemaal terug naar de tijd dat ik boven een muziekwinkel woonde in Luik.Twee keer per dag ging ik er langs voor een babbel en om de nieuwe releases te checken."

De winkel was toen vooral gespecialiseerd in alternatieve gitaarrock en de verkoper wilde Baloji graag met die wereld laten kennismaken.

"Of ik Funkadelic kende? Ja natuurlijk, de zogenaamde p-funk van die geschifte bende rond George Clinton, werd gretig geplunderd voor samples in de muziek van Snoop Dog en Dr. Dre bijvoorbeeld. Een belangrijke invloed voor de hiphop. 
Maar dan liet de verkoper me 'Maggot Brain' horen en dat was toch iets helemaal anders.
Heel atypisch voor de groep."

Ga naar de eerste pagina
Video

George Clinton en zijn groepen Parliament en Funkadelic passen in de lijn Jimi Hendrix, Sly & The Family Stone en Prince. Harde, spacey, soms psychedelische funk en soul.

Maar de elpee 'Maggot Brain' uit 1970 opent met een lange improvisatie van gitarist Eddie Hazel. Goed voor bijna tien minuten ingetogen, maar ook heel intense en bezwerende gitaarblues, enkel begeleid door een orgeltje. 

"Speel alsof je net hebt vernomen dat je moeder is overleden", had Clinton gezegd tegen de gitarist en hij liet hem in een compleet donkere studio zijn gang gaan. 

Ga naar de eerste pagina
Audio

Luister naar het funky orgeltje en de gitaren in dit fragment van 'La petite espèce' uit 'Hotel Impala'.

00:00
/
03:12
Start audio now

Play audio



"Ik heb 'Maggot Brain' veel beluisterd toen ik mijn eerste album 'Hotel Impala' maakte. Ik had toen, na 25 jaar, opnieuw contact met mijn moeder van wie ik totaal was vervreemd.
De song geeft goed dat gevoel weer als je je thuis kwijtraakt en de binding met je moeder, de navelstreng die wordt doorgeknipt."

Echt directe invloed van Funkadelic of de gitaarsolo van Eddie Hazel is niet te horen op 'Hotel Impala', al gaat het er hier en daar wel funky aan toe.

"Ik heb vooral de gitaar als instrument leren waarderen dankzij 'Maggot Brain'. Niet alleen de gitaar in Westerse, blanke rock, maar ook in de saharablues van Tinariwen of in de Congolese soukous met een overdaad aan elektrische gitaren.

Ga naar de eerste pagina
Video

Ga naar de eerste pagina
Video

Dit is een mysterieuze plaat van de Brits-Indische slaapkamermuzikant Jai Paul. Zijn eerste demo 'BTSTU' veroorzaakte in 2010 een kleine hype op de internationale muziekblogs en dat terwijl het nummer nooit officieel was uitgegeven.

"Toen ik dit voor het eerst toevallig hoorde, was ik meteen verkocht. Ik hou wel van die falsetto-stem en voor mij is dit een nummer dat Prince of D'Angelo had moeten maken.
Het is ruw, hedendaags, compromisloos, wars van alle ongeschreven regeltjes in de muziek en tegelijk technisch zo perfect.
Jai Paul, il est touché par la grâce."

Ga naar de eerste pagina
Sluiten

Voor Baloji is de elektro-soul van Jai Paul een goed voorbeeld van hoe je muziek op de computer bij elkaar kunt knippen en plakken. 

Dat probeert hij nu ook te doen op zijn nieuwe EP '64 Bits and Malachite'. Hij goochelt met zijn eigen muzikale idioom, bewerkt akoestische instrumenten via allerlei elektronica en speelt letterlijk met zijn muzikale bits & bytes.

Dat blijkt bijvoorbeeld in 'Unité & Litre', dat bovendien is geïnspireerd door de underground club & dance scene in Congo, Angola en Nigeria. 










Ga naar de eerste pagina
Video

Ga naar de eerste pagina
Video

"Dit is de Sgt. Pepper's van de soul!
De muziek is zo rijk en gevarieerd, bij elke draaibeurt ontdek je weer iets nieuws.
En het is een heel compleet album. Alles is er: van voorgerecht over hoofdschotel tot en met dessert."

Baloji kan zijn bewondering voor Curtis Mayfield niet genoeg benadrukken. En het is niet alleen de eclectische muziekaanpak van Mayfield die Baloji zo goed vindt, maar ook de thema's in de teksten.

Met dit eerste album 'Curtis' uit 1970 was Mayfield immers een pionier van de maatschappelijk geëngageerde soul, helemaal in de geest van de strijd voor gelijke rechten voor de Afro-Amerikanen. Een voorbeeld ook voor latere mijlpalen als Marvin Gaye's 'What's Going On' en Stevie Wonders 'Innervisions'. 


Ga naar de eerste pagina
Audio

In een nummer als 'We The People Who Are Darker Than Blue' is dat goed te horen. Curtis Mayfield gooit halverwege het ritme om, haalt er even een harp bij om dan weer een andere kant op te gaan met bluesy zang en een strijkensemble. En dit is dan nog maar een klein stuk van het hele nummer.

00:00
/
03:12
Start audio now

Play audio

'Curtis' is het solodebuut van Curtis Mayfield na jaren van succes met de sixties soulgroep The Impressions, bekend van hits als 'It's All Right' en 'People Get Ready'.

Baloji ontdekte 'Curtis' toen hijzelf net begon te werken aan wat zijn debuut 'Hotel Impala' moest worden. Inhoudelijk wist hij wat hij wilde vertellen: een soort brief aan zijn teruggevonden moeder met het verhaal van zijn leven.
Maar muzikaal zat Baloji een beetje vast: hoe zou hij zijn album opbouwen? Curtis Mayfield zorgde voor de verlossing.

"Wat ik vooral van hem heb overgenomen is de vrijheid om muzikale structuren te onderbreken, opeens een hele andere kant op te gaan en het klassieke pad van couplet-refrein-couplet-refrein helemaal te verlaten." 




Ga naar de eerste pagina
Sluiten

Op 'Hotel Impala' past Baloji de lessen van Curtis Mayfield toe als een voorbeeldige student. Dat blijkt het beste in 'Tout Ceci Ne Vous Rendra Pas Le Congo'. Maar ook voor zijn latere werk is het pad nu geopend.

"Ik droom ervan om zelf elpees te maken die de tijd markeren, die anders zijn, niet enkel singles of kleine hits van het moment. Net zoals een Curtis Mayfield of Biggie Smalls, dat zijn artiesten die een spoor nalaten. Vrije artiesten, die doen wat ze willen en zichzelf of een genre telkens opnieuw uitvinden.”







Ga naar de eerste pagina
Video




Meer over deze aflevering:
Online te bekijken via VRT NU
Beluister de muziek via Spotify

Andere afleveringen online bekijken
of interactief ontdekken?
Ga naar het afleveringenoverzicht

Ga naar de eerste pagina
Omlaag schuiven om verder te gaan
Vegen om verder te gaan
Sluiten

Overzicht

Naar links schuiven
Hoofdstuk 1 Baloji

1

10

Poster 0

6
Hoofdstuk 2 Willie Colón & Hector Lavoe

Willie colon asalto navideno

Poster 0

Williecolon wanted

Survivant
Hoofdstuk 3 The Notorious B.I.G.

Notorious big ready to die

Poster 0

Notorious big 1

Poster 0
Hoofdstuk 4 Léo Ferré

Leo ferre avec le temps 3

Poster 0

Leoferre2

4
Hoofdstuk 5 Tabu Ley Rochereau

Tabu ley rocherau african classics

Tabuley

Poster 0

Kinshasasuccursale
Hoofdstuk 6 Funkadelic

Funkadelic maggot brain

Poster 0

Poster 0

Impala
Hoofdstuk 7 Jai Paul

Jai paul

Poster 0

O9eeltejshseqpw0ryyl screen shot 2015 10 14 at 12.01.32
Hoofdstuk 8 Curtis Mayfield

Curtis mayfield curtis

Poster 0

9

Hoedje
Hoofdstuk 9 Meer Off The Record

Poster 0
Naar rechts schuiven